Placeholder image

Kloof tussen groep acht en klas een

23 november 2017
De overstap van basisschool naar middelbare school is te groot. Leerkrachten van scholen voor openbaar onderwijs in Leiden willen het onderwijs beter op elkaar laten aansluiten en werken met subsidie van de gemeente Leiden aan een doorgaande leerlijn. De eerste resultaten zijn er. (Bron: Leidsch Dagblad, 23 november 2017, Janneke Dijke)
De kloof tus­sen ba­sis- en voort­ge­zet on­der­wijs moet ge­dicht, vin­den leer­krach­ten uit het Leid­se on­der­wijs. Daar­om wer­ken ze aan een op­los­sing voor de soms moei­za­me over­gang van leer­lin­gen van de ene naar de an­de­re school. Het eer­ste con­cre­te plan is er: een re­ken­boek­je dat mee­reist van groep acht naar klas een. De be­trok­ke­nen staan te po­pe­len om dit on­der alle ba­sis­scho­len in Lei­den en om­ge­ving te ver­sprei­den.

Leer­lin­gen in de brug­klas roe­pen het maar al te vaak: ’dat heb­ben we nog nooit ge­had!’ Een las­ti­ge kwes­tie voor de do­cen­ten in het voor­ge­zet on­der­wijs: hou­den ze je voor de gek of spre­ken ze de waar­heid? 

Ook wis­kun­de­do­cen­ten Eva van Dam van het Le­o­nar­do Col­le­ge en Fred Wol­vers van het Da Vin­ci Col­le­ge Lam­men­schans ma­ken het ge­re­geld mee. Daar­om na­men zij, sa­men met col­le­ga's, in 2015 zit­ting in een groep­je dat de vraag on­der­zocht of er een hi­aat op het ge­bied van re­ke­nen be­staat. An­de­re do­cen­ten vorm­den werk­groe­pen met de fo­cus op En­gels, di­dac­tiek & vaar­dig­he­den en ta­lent. De werk­groe­pen kre­gen de naam Pro­fes­si­o­ne­le Leer­ge­meen­schap­pen (PLG's, zie ka­der). Aan het on­der­zoek doen leer­krach­ten mee van al het open­baar on­der­wijs in Lei­den: de twee Da Vin­ci-scho­len, het Le­o­nar­do Col­le­ge, het Ste­de­lijk Gym­na­si­um en de open­ba­re ba­sis­scho­len van Proo Lei­den en OBSG Lei­der­dorp.

Het is niet zo dat er geen con­tact tus­sen het ba­sis- en het voort­ge­zet on­der­wijs is. Van Dam: ,,We heb­ben wel con­tact over leer­lin­gen bij de over­stap. Dat noe­men we de 'war­me over­dracht'.’’ Het gaat daar­bij voor­al over so­ci­aal-emo­ti­o­ne­le as­pec­ten en over al­ge­me­ne leer­vaar­dig­he­den, min­der over op welk ni­veau ie­mand re­kent. ,,Dat is na­tuur­lijk ook niet haal­baar.’’
 

Kom­ma­ge­tal­len

Uit het on­der­zoek dat werd ge­hou­den bleek dat er op het ge­bied van re­ke­nen niet echt een hi­aat is. Maar daar­mee was het pro­ject niet klaar. ,,Wat wel vaak ge­beurt is dat de ken­nis bij de leer­lin­gen in de zo­mer­va­kan­tie weg­zakt, of dat de wis­kun­de­do­cent an­de­re be­woor­din­gen ge­bruikt dan de leer­kracht in groep acht'', ver­telt Van Dam. Som­mi­ge leer­lin­gen heb­ben zo vaak over 'er­bij en er­af' ho­ren pra­ten, dat ze niet we­ten wat 'plus- en min­som­men' zijn. En wat te den­ken van 'kom­ma­ge­tal­len' (ba­sis­school­taal) en 'de­ci­ma­le ge­tal­len' (wis­kun­de­taal). Ook wor­den nog­al wat ver­schil­len­de re­ken­me­tho­des ge­bruikt, zo­als bij deel­som­men: staart­de­lin­gen of haak­de­lin­gen. 

,,Het is niet cen­traal ge­re­geld hoe je din­gen aan­leert'', zegt Ire­ne Te­ge­laar, leer­kracht in groep acht op de Lo­rentz­school. ,,Op Mon­tes­so­ri­school Apol­lo ge­brui­ken ze veel ma­te­ri­aal bij re­ke­nen, zo­als breu­ken­stok­ken. Bij mij op de Lo­rentz­school le­ren we voor­al uit een boek. Die leer­krach­ten op het voor­ge­zet on­der­wijs krij­gen al die kin­de­ren bij el­kaar in een klas.’’ ,,Als je in de twee­de of der­de klas te­gen zo’n ver­schil aan­loopt, dan loop je even naar je col­le­ga om te vra­gen hoe hij heeft les­ge­ge­ven'', zegt Van Dam. ,,Maar bij de over­gang van groep acht naar de brug­klas kan dat niet.’’

Nog een groot ver­schil tus­sen ba­sis­school en voort­ge­zet on­der­wijs: het al dan niet uit­schrij­ven van de be­re­ke­ning. In het voort­ge­zet on­der­wijs is het uit­wer­ken van de be­re­ke­ning vaak goed voor pun­ten, ook al is het eind­ant­woord fout. Daar­om is het han­dig dat leer­lin­gen dit al op de ba­sis­school le­ren. ,,Op de ba­sis­school schrij­ven kin­de­ren de be­re­ke­ning wel op een klad­blaad­je, maar dat gooi­en ze daar­na we­g'', con­sta­teert Te­ge­laar. ,,Ter­wijl ze die be­re­ke­ning de vol­gen­de dag goed zou­den kun­nen ge­brui­ken, als ze een som niet snap­pen.’’ Te­ge­laar stond hier voor­heen niet bij stil. ,,Je leert van el­kaar. Dat is het mooie hier­van.’’ Ze heeft nu in haar klas het 'denk­schrift' geďn­tro­du­ceerd. ,,Er gaat hier niks meer weg.’’
 

Over­gangs­boek­je

De op­los­sing bleek heel sim­pel: een over­gangs­boek­je voor re­ke­nen. In de twee­de helft van groep acht be­gin­nen leer­lin­gen hier­in te wer­ken. Ze no­te­ren ook de uit­wer­kin­gen. Het boek­je gaat mee naar de brug­klas, en bij het vak re­ke­nen of wis­kun­de werkt de leer­ling er ver­der aan. ,,Als een leer­ling niet meer weet hoe hij zo’n som eer­der maak­te, kan hij even te­rug­bla­de­ren'', zegt Te­ge­laar. Van Dam: ,,En voor de do­cent in het voort­ge­zet on­der­wijs is het ook han­dig om te­rug te kun­nen bla­de­ren. Zo zie je hoe de leer­ling eer­der re­ken­de.’’ Het boek­je is in­mid­dels ge­test op het Le­o­nar­do Col­le­ge en het Da Vin­ci Lam­men­schans. ,,We we­ten nu dat er een apart boek­je moet ko­men voor het vmbo, want daar­voor blijkt het te moei­lijk'', zegt Wol­vers, do­cent op Da Vin­ci Lam­men­schans. 

Het plan is ge­pre­sen­teerd op di­ver­se do­cen­ten­bij­een­kom­sten en de re­ac­ties zijn en­thou­si­ast. Wol­vers: ,,Het zou heel mooi zijn als aan het eind van dit school­jaar alle ba­sis­scho­len in Lei­den en om­ge­ving mee­doen. Dan heb je na de zo­mer au­to­ma­tisch alle scho­len voor voort­ge­zet on­der­wijs in deze re­gio te pak­ken.’’ Ko­mend jaar gaan de do­cen­ten hun re­ken­boek­je on­der de ba­sis­scho­len ver­sprei­den. ,,Er zul­len heus nog din­gen in ver­be­terd moe­ten wor­den'', zegt Van Dam. Maar dat kan gaan­de­weg ge­beu­ren.