Placeholder image

Marian Hickendorff voert peilingsonderzoek rekenen-wiskunde einde (speciaal) basisonderwijs uit: ’Rekenniveau echt niet dramatisch’

29 mei 2018
Ne­der­land­se ba­sis­school­leer­lin­gen re­ke­nen steeds slech­ter. Ten­min­ste, als we de ver­ha­len in de me­dia mo­gen ge­lo­ven. Dit beeld klopt niet, zegt on­der­wijs­we­ten­schap­per Ma­ri­an Hic­ken­dorff van de Uni­ver­si­teit Lei­den. „Bij le­zen zien we wel een da­len­de trend. Maar ge­mid­deld ge­no­men blij­ven de re­ken­pres­ta­ties aan het eind van de ba­sis­school al ja­ren ge­lijk.” Ko­mend school­jaar voert Hic­ken­dorff sa­men met on­der an­de­re Cito het pei­lings­on­der­zoek re­ke­nen-wis­kun­de ein­de (spe­ci­aal) ba­sis­on­der­wijs uit. Dit doet zij in op­dracht van de on­der­wijs­in­spec­tie. Dit on­der­zoek wordt pe­ri­o­diek ge­daan om de kwa­li­teit van het on­der­wijs in Ne­der­land te me­ten. (Bron: Leidsch Dagblad, 30 mei 2018, Tessa de Wekker)
Klopt er dan niets van de alarm­bel­len die, on­der an­de­re, de in­spec­tie heeft doen lui­den? „Er zijn ze­ker aan­dachts­pun­ten", zegt Hic­ken­dorff. ,,Maar met het re­ken­ni­veau van ba­sis­school­kin­de­ren is het niet zo dra­ma­tisch ge­steld als som­mi­ge men­sen wil­len doen ge­lo­ven. Daar­mee doe je leer­lin­gen, scho­len en leer­krach­ten echt te­kort.”

Een van pro­ble­men is dat er twee op­vat­tin­gen be­staan over wat re­ke­nen is: tra­di­ti­o­neel re­ke­nen, en re­a­lis­tisch re­ke­nen. Bij tra­di­ti­o­neel re­ke­nen ligt de na­druk op vaar­dig­he­den, oe­fe­nen, veel her­ha­len en di­rec­te in­struc­tie door de leer­kracht. Zeg maar het 'ou­der­wet­se' ta­fels stam­pen. Bij re­a­lis­tisch re­ke­nen draait het om in­zicht in ge­tal­len en be­grip­vor­ming. De le­raar heeft een meer be­ge­lei­den­de rol en kin­de­ren moe­ten eerst zelf op on­der­zoek uit. „Het is maar net met wel­ke bril je kijkt naar de re­sul­ta­ten. Die zien er op­eens heel an­ders uit”, zegt Hic­ken­dorff.

De laat­ste ja­ren wa­ren bij­na alle re­ken­me­tho­des op de ba­sis­school re­a­lis­tisch, hoe­wel daar in­mid­dels weer ver­an­de­ring in komt. Ta­fels stam­pen werd ge­zien als 'aap­jes een kunst­je le­ren', zon­der dat leer­lin­gen be­grij­pen wat ze nu ei­gen­lijk aan het doen zijn. „Het klopt in­der­daad dat kin­de­ren min­der goed zijn in pro­ce­du­res, bij­voor­beeld gro­te som­men uit­re­ke­nen, dan der­tig jaar ge­le­den. Daar te­gen­over staat ech­ter dat ze be­ter zijn dan vroe­ger in bij­voor­beeld schat­tend re­ke­nen en re­ke­nen met pro­cen­ten.” An­de­re com­po­nen­ten, zo­als re­ke­nen met breu­ken, me­ten en re­ke­nen met ta­bel­len en gra­fie­ken, zijn sinds 1987 on­ge­veer ge­lijk ge­ble­ven. Hic­ken­dorff: "Na­tuur­lijk zou je wil­len dat alle com­po­nen­ten ver­be­te­ren, of in elk ge­val niet ach­ter­uit gaan. Maar ge­mid­deld ge­no­men re­ke­nen Ne­der­land­se ba­sis­school­kin­de­ren net zo goed als der­tig jaar ge­le­den.”

Toch is het beeld dat het slecht ge­steld is met ons re­ken­on­der­wijs hard­nek­kig. Dat komt ener­zijds door de fa­na­tie­ke aan­han­gers van of­wel de tra­di­ti­o­ne­le, of­wel de re­a­lis­ti­sche re­ken­me­tho­de. „Ik pro­beer uit die strijd te blij­ven", zegt Hic­ken­dorff. „Er is geen we­ten­schap­pe­lij­ke li­te­ra­tuur die een van bei­de kam­pen ge­lijk geeft. Je hebt van al­le­bei wat no­dig. Zon­der aan­ge­leer­de ba­sis­vaar­dig­he­den is het las­tig re­ke­nen te be­grij­pen. Maar aan al­leen pro­ce­du­res oe­fe­nen heb je ook niet veel in de ech­te we­reld.”

An­der­zijds komt het ne­ga­tie­ve beeld door de in­voe­ring van re­fe­ren­tie­ni­veaus in 2010. Er zijn er twee: het fun­da­men­te­le ni­veau en het streef­ni­veau. 85 pro­cent van de leer­lin­gen op de ba­sis­school zou het fun­da­men­te­le ni­veau moe­ten ha­len. Dat lukt. Het pro­bleem ligt bij het ho­ge­re streef­ni­veau, dat 65 pro­cent van de kin­de­ren zou moe­ten ha­len. "Sinds de in­voe­ring van die re­fe­ren­tie­ni­veaus blijft dat per­cen­ta­ge ech­ter net on­der de 50 pro­cent han­gen", zegt Hic­ken­dorff. „Dat is zor­ge­lijk, maar dat is dus al van­af het be­gin zo. Het is een beet­je gek dat de in­spec­tie nu op­eens alarm slaat.”

Kan het zijn dat de lat in 2010 te hoog is ge­legd? „Dat is een ge­vaar­lij­ke uit­spraak, ze­ker in de dis­cus­sie over de zes­jes­cul­tuur. Je kunt na­tuur­lijk best hoge am­bi­ties for­mu­le­ren, maar je moet re­a­lis­tisch blij­ven. Het ni­veau gaat niet op­eens met spron­gen om­hoog. Maar ach­ter­uit gaat het ook niet.”

Een der­de oor­zaak van de slech­te re­pu­ta­tie van het hui­di­ge re­ken­on­der­wijs is de ver­ge­lij­king met lan­den om ons heen. TIMSS is een ver­ge­lij­kings­on­der­zoek voor het ba­sis­on­der­wijs tus­sen ver­schil­len­de lan­den. Die test wordt af­ge­no­men in groep 6. „In dit on­der­zoek gaan de Ne­der­land­se pres­ta­ties ach­ter­uit ten op­zich­te van an­de­re lan­den. We wor­den in­ge­haald.” Maar TIMSS, zegt Hic­ken­dorff, is een com­pro­mis tus­sen zo’n veer­tig lan­den. „De op­ga­ven pas­sen niet pre­cies bij het Ne­der­land­se on­der­wijs. TIMSS is dus geen ge­schikt in­stru­ment om de kwa­li­teit van je ei­gen on­der­wijs te toet­sen.”

Het pei­lings­on­der­zoek dat de Leid­se ko­mend school­jaar gaat doen, is dat wel. Hic­ken­dorff ver­wacht dat de re­sul­ta­ten ach­ter­blij­ven bij de am­bi­ties uit 2010. Maar een dra­ma­ti­sche val in re­ken­vaar­dig­heid, zo­als die door som­mi­gen wordt voor­speld, ver­wacht ze ook niet. „Dan had­den we die trend in de eind­toet­sen van de ba­sis­school moe­ten zien. En die is er niet.”